Print this page

Życie muzyczne w Świdnicy*

 Muzyka towarzyszyła ludzkości od zarania dziejów. Nieustannie płynące z natury dźwięki dobiegały człowieka wzbogacając jego wiedzę na temat otaczającego świata. Z czasem ta „muzyka” stała się źródłem do naśladowania. Oddziaływała na zmysły, kształtowała i określała kulturę. Początków historii muzyki, a więc także instrumentów muzycznych, należy szukać w paleolicie, z którego pochodzi wiele informacji o posługiwaniu się przez człowieka różnorodnymi narzędziami.
 Świdnica, jako główne miasto księstwa świdnicko-jaworskiego, pozostawała ważnym ośrodkiem kulturalnym. Miasto początkowo predestynował do tej roli głównie dwór książęcy. Nierzadko ważne wydarzenia polityczne łączono z ucztami dworskimi, którym towarzyszyła również muzyka. Sam książę świdnicko-jaworski Bolko I Surowy (1252/1256-1301) był mecenasem piewców miłości zwanych minnesingerami. Na jego dworze znajdowali się zapewne grajkowie uprzyjemniający czas księciu i dworowi. Wiadomo, że muzyka była nieodzowna nie tylko podczas turniejów rycerskich, ale i na polu walki. Wygrywane melodie miały ostrzegać przed przeciwnikiem, zagrzewać rycerzy do boju, bądź obwieszczać zwycięstwo.
 Prawdziwą ostoją dla kultury muzycznej były średniowieczne kościoły i klasztory. Najnowsze trendy muzyczne docierały na Śląsk głównie za pośrednictwem klasztorów. Kontakty dominikanów świdnickich z innymi ośrodkami miejskimi, takimi jak Kraków, sprzyjały przenikaniu się wzorców kultury muzycznej. W muzyce sakralnej odrzucano wówczas wszystko, co mogłoby działać na zmysły człowieka. Chorał gregoriański (tzw. monodia liturgiczna), dominujący w kościołach Europy, był swoistym wzorem muzyki doskonałej w swej ascetycznej postaci. Zespoły wokalne mogły początkowo śpiewać wyłącznie jednogłosowo. Liturgia przez wiele stuleci stanowiła dla jej uczestników jedyną możliwość obcowania z muzyką profesjonalną. Do śpiewu podczas mszy obowiązani byli duchowni oraz kantorzy, którzy intonowali pieśni religijne oraz czuwali nad doborem repertuaru. Szczególne miejsce w Świdnicy Chór Bractwa Maryjnego. Fot. A. Dudzińskazajmował w tej dziedzinie kościół pw. św. Stanisława i św. Wacława, gdzie po dziś dzień istnieje tzw. Chór Bractwa Maryjnego (lub Chór Mieszczan) zbudowany ok. poł. XV w.
 Średniowieczne szkolnictwo śląskie zaliczano do najlepiej zorganizowanych na ziemiach polskich. Świdnicka szkoła parafialna wzmiankowana w 1284 r. realizowała program trivium, w skład którego wchodziło nauczanie muzyki i śpiewu. Wyższego stopnia-quadrivium miasto doczekało się w 1561 r., kiedy utworzono ewangelicką szkołę łacińską. Istniała ona do 1634 r., gdy do miasta wkroczyły wojska cesarskie. Oprócz kantorów w szkołach nauką śpiewu zajmowali się signator i subsignator. Pierwszy prowadził zajęcia muzyczne, zaś drugi ćwiczył uczniów kilka razy w tygodniu przed właściwymi zajęciami śpiewu. Obowiązkiem scholarów-chórzystów było uczestnictwo we wszelkich obchodach liturgicznych oraz towarzyszenie kapłanowi w drodze z wiatykiem do chorego.
 Niezastąpiony w pracy duszpasterskiej świat gestu i muzyki łączyły w sobie misteria. Te udramatyzowane obrzędy rozpowszechniły się w XII i XIII w. Przedstawiały obrazy z życia i męki Chrystusa (pasje), treści z Ewangelii oraz z legend o świętych (miracula - cuda). Wystawiane były w kościołach, w ich pobliżu lub na placach miejskich, w ciągu całego roku liturgicznego, ze szczególnym uwzględnieniem Wielkanocy i Bożego Narodzenia. Zwykle na zakończenie misterium zespół duchownych intonował Te Deum laudamus („Ciebie Boże wychwalamy”). Z upływem czasu zaczęto wplatać w misteria elementy legend regionalnych.
 Innym rodzajem misteriów były płacze (plankty) obecne podczas uroczystości pogrzebowych. Za konduktem zwykle podążały płaczki, które dodawały pogrzebom dramatyzmu. Żałobnicy i płaczki są na Śląsku częstym motywem występującym na tumbach nagrobnych książąt i biskupów. Płaczki najmowano powszechnie na pogrzeby członków bractw i cechów. Muzycznej oprawy dopełniali trębacze i werbliści. Pierwsi wygrywali melodię, zaś drudzy wybijali rytm stanowiąc jednocześnie podstawowy zespół muzyczny, który posiadało zwykle każde bractwo lub cech.
 Uroczyste msze odbywały się najczęściej przy akompaniamencie organów. Za instrument oficjalnie towarzyszący liturgii uznał je papież Witalian I (657-672). Pierwsze wzmianki o organach śląskich pochodzą z XIII w., zaś wieści o tymże instrumencie świdnickim z końca XV w. Znani są dwaj budowniczowie organów kościoła parafialnego-A. Kistner i S. Kaschendorff. Posada organisty oraz sam instrument musiały istnieć już wcześniej, skoro, według sporządzonego w 1451 r. testamentu, E. Buschkynne ufundowała codzienne śpiewanie Salve po nieszporach oraz zapisała pół grzywny organiście. Instrument ten spłonął podczas pożaru kościoła w 1532 r. Nowe organy zostały zbudowane w latach 1582-1583 przez A. Kunischa i funkcjonowały do początku XVIII w., kiedy to wymieniono je na nowy instrument autorstwa G. Siebera. Niewielkie organy znajdowały się do około 1950 r. na Chórze Mieszczańskim. Organy posiadały kościoły klasztorne franciszkanów i dominikanów. Jednak do momentu pojawienia się w XIX w. firmy organowej Schlaga losy świdnickiego budownictwa organów charakteryzowały się dużą zmiennością.
 Uwieńczeniem trwającego od XIII w. początkowego okresu kształtowania się wielogłosowej muzyki kościelnej na Śląsku stanowi twórczość świdniczanina ks. T. Stoltzera (ok. 1470-1526). Zachowało się ok. 150 jego utworów. Zasłynął on jako kompozytor na dworach dwóch europejskich monarchii. Jego wiedza pochodziła ze słynącej z bardzo dobrego poziomu nauczania świdnickiej szkoły łacińskiej. Stoltzer nie podjął jednak studiów uniwersyteckich. Przed rokiem 1519 uzyskał święcenia kapłańskie. Sympatyzował z ruchem reformacyjnym, ale nigdy nie zdecydował się przejść na luteranizm. W 1522 r. zatrudniono go jako dyrygenta w kapeli króla węgierskiego Ludwika II. W Budapeszcie zapoznawał się z największymi dziełami i najwybitniejszymi muzykami. Tu tworzył dzieła wielogłosowe: psalmy, motety i msze. Stoltzer miał podobno zginąć w bitwie pod Mohaczem (1526). Jego rękopisy są dziś rozproszone w całej Europie. 
Rok 1526 przyniósł Świdnicy panowanie habsburskie oraz wzrost wpływów kulturalnych Wiednia, Pragi i Ołomuńca. Na ten okres przypada działalność rodowitego świdniczanina K. Ortloba (1525-1574). Uczęszczał do tutejszej szkoły miejskiej, by w 1541 r. rozpocząć studia w Królewcu. W tym czasie był już angażowany jako kantor i dyrygent. Został też muzykiem w kapeli książęcej. W Europie Ortlob słynął ze znakomitego repertuaru. W instrumenty zaopatrywał się w najlepszych pracowniach. Na starość powrócił do Świdnicy i tu do śmierci piastował stanowisko nauczyciela muzyki w szkole, którą sam niegdyś ukończył.
 W pierwszej poł. XVI w. rozgłos w Europie zdobywały nauki Marcina Lutra. Jego reformy szybko zakorzeniły się na Śląsku. Od lat 60. XVI w. w kościele parafialnym przez ponad 70 lat odbywały się nabożeństwa ewangelickie. Świdniccy luteranie mogą poszczycić się kilkoma wybitnymi postaciami w dziedzinie muzyki. Jedną z nich jest kantor oraz autor pieśni protestanckich J. Sartorius (1557-1632). Jego zbiór kazań i pieśni z 1591 r. Psalter Gesangweise (Śpiew psałterza) cieszył się dużym uznaniem.
 Na polu działalności muzycznej kobiety były niezwykłą rzadkością. M. Kunic (1604-1664), córka świdnickiego lekarza H. Kunica, znana jako wybitna astronom, była kobietą starannie wykształconą. Uczyła się też śpiewu i gry na klawikordzie, czytała traktaty muzyczne i poznawała podręczniki kompozycji. Wiedzę o muzyce łączyła z matematyką. Znała najnowsze dzieła teoretyków włoskich, które znajdowały się już w posiadaniu kolekcjonerów wywodzących się z arystokracji śląskiej. Utrzymywała także liczne kontakty ze słynnymi kompozytorami, filozofami i teoretykami.
 Rządy katolickich Habsburgów nie sprzyjały protestantom. Już podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648) sprowadzono do Świdnicy jezuitów (1629). Miejsce zlikwidowanej w 1634 r. szkoły ewangelickiej zajęła szkoła jezuicka istniejąca z przerwami do 1776 r. Ważnym elementem wychowania w duchu kontrreformacji był teatr i muzyka. Do seminarium przybywali przede wszystkim uczniowie z pięknym głosem. Tu zdobywano muzyczne wykształcenie. Wybrańcy mieli uświetniać liturgię. Występy z udziałem śpiewu odbywały się w związku z obchodami religijnymi, świętami patronów miasta, czy znaczącymi wydarzeniami państwowymi. Po nauce lub kazaniu zwykle śpiewano litanię. Fragment fresku z pocz. XVIII w. na sklepieniu kaplicy rzeźników w katedrze, przedstawia procesję błagalną oraz postacie chórzystów, uczniów szkoły jezuickiej. Od k. XVII w. istniał zwyczaj, zgodnie z którym w każdą sobotę siedmiu uczniów szkoły jezuickiej udawało się do owej kaplicy, by śpiewać Salve Regina (Witaj Królowo). Na krańcach sklepienia widnieją także łacińskie wyjątki z antyfony sub tuum praesidium confugimus (Pod Twoją obronę uciekamy się).
Pojawienie się jezuitów nie zniwelowało działalności miejscowych protestantów, którzy w międzyczasie uzyskali zgodę na budowę własnej świątyni. Znany na Śląsku poeta, syn pastora Kościoła Pokoju, D. Czepko von Reigersfeld (1605-1660) napisał z okazji jego powstania utwór chóralny Semita amoris divini. Das heilige Drei Eck (1657). Prawdopodobnie jednak nie został on wykonany.
 Czas rywalizacji pomiędzy dwoma nurtami religii chrześcijańskiej przyniósł miastu kolejnego wybitnego twórcę – B. Schmolcka (1672-1737). B.Schmolck. Fot. D.KarstFunkcję pastora Kościoła Pokoju w Świdnicy piastował od 1714 r. Jego ogromna spuścizna to około 1180 pieśni religijnych, które do dnia dzisiejszego są wykonywane w kościołach ewangelickich Europy.
 Urodzony w Świdnicy, choć działający poza nią, J. G. Janitsch (1708-1763) zasłynął jako muzyk berlińskiej Królewskiej Orkiestry. Znany jest w muzyce barokowej z kompozycji kwartetowych oraz jako wykonawca stylu epoki basso continuo. Cechą tego wielogłosowego stylu było sporządzanie „szkicu” utworu i wypełnienie go akompaniamentem (np. podkreślano melodię utworu przy pomocy skrzypiec, a następnie uzupełniano ją partią basem cyfrowanym - basso continuo). Jego utwory są wykonywane do dziś.
 Sukcesy na polu muzyki odnosili nie tylko wykształceni w tej dziedzinie twórcy. K. Berger, utalentowany świdniczanin, żyjący na przełomie XVIII/XIX w. sprawował funkcję radcy miejskiego. Znany jest z jednego dzieła późnego baroku napisanego z okazji urodzin króla Fryderyka Wilhelma II obchodzonych w Świdnicy w 1790 r. Premiera spotkała się z aplauzem. W 1790 r. oficyna wrocławska wydała dzieło drukiem.
W XVIII i XIX w. na Śląsku działało wiele orkiestr, zespołów dworskich, miejskich i kościelnych. Muzycy pochodzili z różnych miast, krajów oraz warstw społecznych. Nie pracowali w jednej orkiestrze, lecz przechodzili z zespołu do zespołu w zależności od honorarium, panujących warunków, repertuaru oraz kierującego nimi dyrygenta. Ze Świdnicy wywodziło się wielu znakomitych muzyków orkiestrowych. Był wśród nich T. Garajs działający w XVIII w. Podstawowe wykształcenie otrzymał w Świdnicy. Specjalizował się w grze na wiolonczeli. Podstawy wiedzy muzycznej otrzymał w domu rodzinnym przy pomocy nauczyciela śpiewu. Prawdopodobnie dalszą edukację kontynuował u świdnickich jezuitów. Gdy opuścił Świdnicę w 1750 r. był już znanym wiolonczelistą. Na krótko wstąpił do wrocławskiej kapeli biskupiej. Niedługo potem zamieszkał w Kątach Wrocławskich. Grywał też w kapelach kościelnych i w teatrach dworskich. Nie zachował się żaden pisemny ślad jego działalności.
 Warto podkreślić, że częstokroć przebywali w Świdnicy wybitni muzycy. Jednym z nich był J. H. Krause (II poł. XVIII w.), który mieszkał przez kilka lat w naszym mieście. Uczęszczał do świdnickiego gimnazjum jezuickiego. Po ukończeniu szkoły przeniósł się do Wrocławia i tam został organistą w katedrze wrocławskiej, gdzie otrzymał godność „wyższego organisty”. Był również słynnym kompozytorem i pianistą. Tworzył własne kompozycje organowe. Jako paź jednego z dostojników kościelnych odbył wiele podróży. Popularyzował repertuar katolicki oraz pieśni ewangelickie.
Także J. G. Vogler (1749-1814) na dłużej zabawił w Świdnicy. Jego ojciec był skrzypkiem i lutnikiem kapeli książęcej w Würzburgu. Joseph Georg studiował prawo i teologię. W 1771 r. książę Mannheim ufundował dla niego studia muzyczne we Włoszech, które Vogler odbył w latach 1771-1775. Po powrocie powierzono mu utworzenie wyższej uczelni muzycznej (Musikhochschule). Już wtedy znano go w salach koncertowych stolic europejskich. VoglerW 1802 r. pojawił się w Świdnicy, gdzie dojrzał do eksperymentów muzycznych. W tutejszym kościele ewangelickim uprościł budowę wielkich organów (system symplifikowany). Z 3661 piszczałek pozostawił 1128. Jedna piszczałka mogła brzmieć teraz w kilku głosach. Na koncercie z okazji 150-lecia Kościoła Pokoju przekonano się jednak, że przebudowa organów była katastrofą dla instrumentu. Wtedy to Vogler wykonywał swe oratorium oraz Psalm 85. Vogler miał również talent pedagogiczny, w Wiedniu nauczał młodego Webera, a także Giacomo Meyerbeera późniejszego konkurenta Wagnera. Warto podkreślić, że na pocz. XIX w. Vogler był podobno bardziej znany niż Beethoven i Schubert.
 Nadający tempo świdnickiemu życiu muzycznemu kantorzy i organiści dbali o zapewnienie doskonałego repertuaru, którego nie powstydziłyby się europejskie sale koncertowe. Wybierani byli na drodze konkursu. Społeczność ewangelicka uczyniła zwycięzcą w 1729 r., pochodzącego z Biedrzychowic k. Lubania, Ch. G. Weckera. Odebrał on staranne wykształcenie w Lipsku, gdzie pobierał nauki u samego J. S. Bacha. Na stanowisku kantora pozostał w Świdnicy do śmierci w 1774 r.
 W XIX w. w Kościele Pokoju w Świdnicy działał też niejaki Kambach. Do jego obowiązków należało przygotowanie aranżacji muzycznych, wyboru utworów i dyrygowanie podczas uroczystości kościelnych. Dokonywał prezentacji największych dzieł kompozytorów śląskich w służbie ewangelicyzmu. W 1826 r. w kościele ewangelickim rozbrzmiewały okolicznościowe oratoria i kantaty F. Schneidera, które stały się ważnym wydarzeniem dla całego Śląska. Kambacha i Schneidera połączyły ścisłe więzi przyjaźni, czego wyrazem było częste wspólne koncertowanie. Jeszcze w 1818 r. powstał zbiór opracowań chorałów, który już na zawsze stał się księgą użytkową świdnickich organistów i kantorów. Najcenniejszym zbiorem przez niego napisanym, znanym na całym Śląsku, jest księga improwizowanych preludiów organowych służących do wypełniania czasu między zwrotkami i pieśniami. O jego popularności świadczy duża liczba odpisów rękopiśmiennych.
Spośród następców Kambacha warto wymienić F. Drohlę (1875-1953) oraz G. Demnitza (1844-1908), który zasłynął z utworzenia tzw. „Sing Akademie”. W latach 30. XIX w. cały Śląsk został objęty szeroką akcją koncertów (tzw. festiwali muzycznych). Na czele obchodów w Świdnicy stanął kantor Rudolf z kościoła parafialnego, utalentowany organista, śpiewak i dyrygent. Powołał on komitet muzyczny celem zbiórki funduszy na koncerty. 5 VIII 1835 r. w teatrze miejskim odbył się pierwszy z nich z udziałem profesjonalnej orkiestry. Grano religijne dzieła wokalno-instrumentalne z uczestnictwem chóru męskiego i samego Rudolfa. Od tej pory festiwale świdnickie zaczęły mieć cykliczny charakter.
 Świdnica przyciągała wszelkie wędrowne grupy artystyczne. Bawił tutaj z występami K. H. Butenop, kierownik wędrownej trupy teatralnej, aktor, śpiewak i tancerz znany na wielkich scenach Hamburga, Berlina i Wrocławia. W latach 1810-1812 występował nie tylko w Świdnicy, ale także w Brzegu, Kłodzku, Nysie i Szprotawie.
 Przedstawicielem muzyki nieprofesjonalnej był urodzony w pobliskich Milikowicach V. von Woikowsky-Biedau (1866-1935). W młodości był uczniem świdnickiego gimnazjum. Następnie studiował w Lipsku, Fryburgu, Berlinie i Wrocławiu. Uzyskał stopień doktora filozofii. Skomponował około 100 pieśni, melodramatów i oper, m.in. operę „Helga”. Zajmował stanowisko profesora, był nadradcą regencyjnym oraz rycerzem maltańskim.
 Muzyce poświęcano wiele uwagi w szkołach. Pod k. XVIII w. istniała w Świdnicy katolicka szkoła pojezuicka (od 1776 prowadzona przez dominikanów), katolicka miejska szkoła o poziomie elementarnym, liceum ewangelickie, ewangelicka szkoła elementarna, elementarna szkoła garnizonowa oraz szkoła ss. urszulanek, gdzie później powstało gimnazjum żeńskie. Warto wiedzieć, że nieco wyższy poziom nauczania miało wówczas szkolnictwo ewangelickie. W 1812 r. ewangelicko-łacińskie liceum przekształcono w gimnazjum. Istniała też przez pewien czas od 1835 r. szkoła żydowska. Jednak prawdziwym przełomem w nauczaniu muzyki było powstanie w 1897 r. w Świdnicy Szkoły Muzycznej.
 Dziewiętnastowieczna Świdnica pozostawała również ośrodkiem wytwarzającym instrumenty muzyczne. Najwcześniej pojawiła się w naszym mieście firma organowa. Jej założycielem był Ch. G. Schlag (1803-1889). Przybył on do Świdnicy z Jawora w 1834 r. w związku z remontem dużych organów w Kościele Pokoju. Tu też otworzył warsztat przy skrzyżowaniu ul. 1 Maja i Bohaterów Getta. W latach 1868-1869 wybudował nowy duży zakład przy ul. Kliczkowskiej 1. Od 1869 r. Schlagowi w prowadzeniu przedsiębiorstwa pomagają synowie: Teodor i Oskar. Od tego momentu firma zwała się „Schlag i Synowie” („Schlag und Söhne”). Schlagowie uzyskali tytuł „Dostawcy Dworu Jego Książęcej Wysokości Księcia Albrechta Pruskiego” (1885) oraz godność „Nadwornych Budowniczych Organów Jego Cesarskiej i Królewskiej Mości” (1900). W 1903 r. do firmy wkraczają synowie Teodora: Reinhold i Bruno. Cały czas przeprowadzano liczne prace w świdnickich kościołach: św. Krzyża (zbudowano nowe organy po 1867 r.), św. Józefa (remonty w 1870 i 1916 r.), św. Stanisława i św. Wacława (remont w latach 1907-1909), Kościele Pokoju (remonty w 1834-1835 i 1882 r.). Organy Schlagów znane były w Europie, Ameryce, a nawet Australii. W latach 1869-1914 liczba przeprowadzonych przez firmę prac, tzw. liczba opusów, sięgnęła tysiąca. Zakład istniał jeszcze kilka lat po I wojnie światowej. Do rozpoczęcia II wojny światowej organami w Kościele Pokoju opiekował się Bruno Schlag.
 W Świdnicy działała w latach 186-1873 firma budowniczych organów założona przez synów J. K. Schlaga: Karla i Heinricha, zwana „Bracia Schlag” („Schlag Gebrüder”). Po śmierci Johanna Karla w 1873 r. działała dalej pod nazwą „Heinrich Schlag dawniej Bracia Schlag” („Heinrich Schlag vormals Schlag Gebruder”). W 1893 r. wyłoniła się nazwa „Heinrich und Ernst Schlag”. Prace tej firmy są znane na Dolnym Śląsku. Nic nie wiadomo o jej działalności po 1904 r. W rzeczywistości niektóre z prac firmy „Schlag i Synowie” mogą być dziełami warsztatu Heinricha Schlaga. W Świdnicy istniały jeszcze do lat 60. XX w. organy firmy Schlag w kompleksie poklasztornym oo. kapucynów przy ul. Muzealnej. Wyposażona w nie była też synagoga usytuowana przy al. Niepodległości, a zniszczona przez nazistów podczas nocy kryształowej 9/10 II 1938 r. Organy zbudowane w 1928 r. przez Gustawa Heinze z Żagania mieściły się w tzw. Kościele Zimowym przy ul. ks. Agnieszki. Po wojnie zostały zdemontowane i wywiezione.
 Poza organami wytwarzano w Świdnicy także inne instrumenty. Szeroki asortyment oferował pochodzący z Ząbkowic Śląskich Ch. A. Meisel. W 1856 r. otworzył w Świdnicy warsztat i sklep, w którym sprzedawał wyroby swoje i ojca, również budowniczego instrumentów dętych blaszanych. W 1869 r. powstał przy ul. Pułaskiego i Bohaterów Getta warsztat J. Wachmanna (trąbomistrz i lutnik) produkujący instrumenty dęte blaszane . W 1891 r. przybywa do Świdnicy z Lublińca P. Hubitsch. Otworzył tu warsztat przy ul. Pułaskiego 28, przeniesiony potem na ul. Długą 40, gdzie znajdował się jeszcze do 1914 r. Wcześniej, bo w 1892 r. brał również udział w świdnickiej Wystawie Przemysłu i Rzemiosła. Tego rodzaju przedsięwzięcia pozwalały przedstawić i zareklamować własne wyroby zjeżdżającym z różnych stron potencjalnym nabywcom.
 W ciągu XVIII w. popularność na rynkach muzycznych zaczęły zdobywać fortepiany. Pierwszy znany muzyk i fortepianmistrz Oeser przebywał w Świdnicy od co najmniej 1792 r. Grywał on także na skrzypcach, altówce i wiolonczeli. Tutejsza wytwórnia fortepianów J. J. Seilera powstała w 1843 r. i mieściła się przy ul. Bohaterów Getta. Pierwszy instrument ukończono w 1844 r. Dwa lata później zakład przeniesiono na ul. Długą 275. W latach 60. XIX w. działała w Świdnicy przy ul. Franciszkańskiej firma C. J. Feya, który produkował fortepiany i pianina. Również H. Kraetzig i K. Piersig prowadzili warsztaty w ostatniej ćwierci XIX w. Przyjmuje się, że od 1886 r. najważniejszym producentem fortepianów w Świdnicy był R. Awiszus, który posiadał także firmę w Gdańsku. Jego działalność nie przetrwała do początku XX w. W ostatniej ćwierci XIX w. istniał przy ul. Westerplatte 24a zakład produkcji organów i fortepianów R. Linserta. Później rozpoczął produkcję pianin oraz zajmował się handlem fisharmoniami. W dostarczaniu na rynek pianin specjalizował się także posiadający firmy w Świdnicy i Legnicy K. Neumann. Firma świdnicka istniała do 1942 r., podobnie jak firma H. A. Dittricha, również producenta pianin.

ŻYCIE MUZYCZNE W ŚWIDNICY PO DRUGIEJ WOJNIE ŚWIATOWEJ

CHÓR IM. ŚW. CECYLII
W lipcu 1946 r. ks. F. Łojek, proboszcz przy kościele św. św. Stanisława i Wacława, zaproponował powołanie do życia chóru parafialnego, jego organizacją zajął się W. Stępień. Chór powstał 3 września 1946 r. Jego następca ks. S. Marchewka powierzył zespół organiście A. Malinowskiemu. Chór liczył 60 osób, w jego programie były utwory religijne oraz pieśni świeckie. Występował on również na uroczystościach miejskich oraz w zakładach pracy. Po 1953 r. jego działalność została zakazana. Później chór reaktywowano, ale dopiero po latach ks. D. Baran wraz z organistą J. Adamowiczem doprowadzili go do wysokiego poziomu artystycznego. Od 1990 r. zespół prowadzi B. Janas. Chór występował w wielu kościołach, np. we Wrocławiu, Legnicy, Kłodzku, Karpaczu, Kudowie Zdrój, Jeleniej Górze, Nysie, Strzegomiu, Sobótce, Świebodzicach oraz na wsiach.

CHÓR MIESZANY „HEJNAŁ”Chór "Hejnał"
Działał on od 1955 r. w Zakładowym Domu Kultury ZWAP, jego kierownikiem muzycznym był B. Zwaliński, a od 1956 r. J. Kierasiński, prezesem zarządu był J. Celejewski. W „Hejnale” śpiewało od 40 do 80 osób, w większości kobiety. Chór dał 124 koncerty w wielu miastach dolnośląskich. W 1960 r. zespół zakwalifikowano do I kategorii chórów. W 1962 r. uczestniczył w Festiwalu Chórów Polskich i Polonijnych w Poznaniu. W 1965 r. chór zdobył srebrny Laur XX-lecia PRL, a w 1968 r. nagrodę Ministra Kultury i Sztuki. Zespół brał udział w nagraniach radiowych. W 1971 r. Chór „Hejnał” zakończył działalność. W latach 1964-1969 śpiewały wyłonione z chóru mniejsze grupy: duety żeńskie, duet męski, tercet męski, kwartet i kwintet męski, oktet mieszany. W 1967 r. tercet żeński dotarł do centralnego szczebla eliminacji w Łodzi.

CHÓR MIEJSKI „PIASTOWSKIE NUTY”
W lutym 2001 r. dzięki staraniom J. Górskiego, muzyka i pedagoga, powstał chór mieszany. Od tego momentu rozpoczęły się cotygodniowe poniedziałkowe spotkania w Świdnickim Ośrodku Kultury. Członkami chóru są amatorzy oraz muzycy profesjonalni. Pierwszym dyrygentem chóru był K. Górski, zespołowi akompaniowała na fortepianie jego żona Oliwia. W lutym 2003 r. funkcję dyrygenta objęła M. Sadłowska. Chórowi towarzyszy duet instrumentalny: J. Kotowicz (skrzypce) i K. Krawczyk (akordeon). W repertuarze zespołu znajdują się utwory polskich kompozytorów. Zespół uświetnia imprezy kulturalne i rocznicowe w Świdnicy.

CHÓR PRZY PARAFII EWANGELICKIEJ
 Przy parafii ewangelickiej na placu Pokoju działał chór, był on w 1946 r. prowadzony przez dyrygenta Liepelta. W 1949 r. chór (liczący wówczas 25 osób) zaczął prowadzić J. Bryla. W Kościele Pokoju miały miejsce wieczory muzyki religijnej.

COLLEGIUM MUSICUM SVIDNICENSIS
Zespołem tym kierował J. Brylla, był on złożony z 15 instrumentalistów. Powstał w 1969 r. pod egidą Towarzystwa Regionalnego Ziemi Świdnickiej. Repertuar zespołu stanowiły utwory muzyki dawnej: renesansowej i barokowej, m.in. D. Scarlattiego, G. F. Haendla, A. Corellego, H. Purcella i Jana z Lublina. Koncerty odbywały się przeważnie w Kościele Pokoju. Z zespołem występowała śpiewaczka A. Chlebicka oraz recytatorzy: E. Janiec, L. Markiewicz oraz A. Mester. Członkami jego byli nauczyciele wychowania muzycznego ze świdnickich szkół średnich, uczniowie Państwowej Szkoły Muzycznej oraz pochodzący ze Świdnicy studenci Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej we Wrocławiu.

DOM HARCERZA (1951-1956)
W 1951 r. w Domu Harcerza powstał zespół mandolinistów prowadzony przez E. Łabę. Używał on również innych instrumentów muzycznych. Zespół w 1953 r. zakwalifikowano do udziału w imprezach towarzyszących Festiwalowi Młodzieży w Warszawie. W 1953 r. chór prowadził A. Hoszowski, występowały w nim uczennice Liceum Felczerskiego oraz dzieci z rodzin niemieckich.

DOM KULTURY DZIECI I MŁODZIEŻY (1957-1973), OD 1974 R.
MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY
Od 1957 r. przy Domu Kultury Dzieci i Młodzieży działał zespół mandolinistów E. Łaby, liczył on 70 osób. Koncertował na terenie miasta, powiatu i województwa. Przy DKDiM działał również zespół wokalny „Fasolki” oraz zespoły prezentujące muzykę taneczną. A. Hoszowski prowadził chór, który był podzielony na sekcje wokalne. W 1963 r. zaczął działać zespół pieśni i tańca „Balerynki”, pierwszym jego choreografem była M. Skiślewicz, zaś akompaniatorem J. Hazubski, towarzyszył im zespół E. Łaby. Premierowym występem „Balerynek” były „Tańce i śpiewy dolnośląskie”. W 1964 r. zespół liczył 200 osób (chór, balet, kapela), współpracował z nim także A. Duda.
W 1971 r. powstała grupa teatralna S. Stelmach. Pierwszym programem tej grupy był montaż słowno-muzyczny pt. „A las szumi, a las śpiewa” oraz „Biwak z piosenką”, w opracowaniu muzycznym J. Jarzynowej, chór przygotowała T. Duda, kapelę prowadził J. Górski.
W 1973 r. do przeglądu okręgowego zakwalifikowano zespół muzyczny J. Górskiego i Zespół Pieśni i Tańca P. Szmid, który został nagrodzony za taniec rosyjski (z akompaniamentem bajanisty z radzieckiego Domu Oficera w Świdnicy). Zespół uczestniczył w zlocie „Pieczarki 73” koło Giżycka, wystąpił również w Warszawie na koncercie galowym kończący harcerską akcję „Malta 74”.
Dnia 1 czerwca 1974 r. rozpoczął działalność Młodzieżowy Dom Kultury. Placówka ta skupiała około 1300 uczniów ze szkół podstawowych i średnich. Kierownikiem pracowni muzycznej był J. Brzostowski a choreograficznej P. Szmid. Przy MDK działała również orkiestra sześćdziesięcioosobowa, którą podzielono na kapelę ludową, zespół muzyki młodzieżowej i zespół kameralny.
Uczestników koła muzycznego nauczano gry na akordeonie, flecie, gitarze klasycznej, elektrycznej, organach oraz na instrumentach perkusyjnych. Grupa muzyczna liczyła około 70 osób. Pracownia muzyczna prowadziła chór muzyki dawnej, co stanowiło pewne nowum w środowisku.
Przy Młodzieżowym Domu Kultury działa i działało wiele zespołów muzycznych, m.in.:
 zespół akordeonistów J. Górskiego,
 zespół wokalny L. Kasprzyckiej,
 chór prowadzony przez T. Dudę,
 kapela ludowa stworzona przez Cz. Łubę,
 zespół pieśni i tańca „Balerynki”,
 zespół muzyczny „Dekadent” J. Lipińskiego,
 zespół akordeonistów W. Janulewicza,
 zespoły „Taddy Boys”, „Nicolae” i „Paragraf 22” J. Lipińskiego,
 „Urojona kurtyna” M. Jabłońskiego,
 zespół muzyczny „Auslander”,
 kapela metalowa „Dead end Side” (prowadzi ją J. Lipiński),
 zespoły instrumentalne „Cantre”, „Nokturn” (prowadzi je) M. Jabłoński,
 Orkiestra Perkusyjna Doboszy (prowadzi ją Z. Furtak).
Obecnie przy MDK działa pracownia muzyczna: 3 koła gitarowe, 3 zespoły rockowe, 3 zespoły wokalne „Studia piosenki”, koło keybordów.
Młodzieżowy Dom Kultury organizuję różnorodne imprezy muzyczne:
- Przegląd Piosenki Literackiej „Pa Pa li”- impreza ogólnopolska,
- Przegląd Szkolnych Zespołów Artystycznych – impreza wojewódzka,
- Przegląd Piosenki Turystycznej,
- Przegląd Piosenki „Przebój z jajem”.
Zespoły działające przy Młodzieżowym Domu Kultury zdobyły szereg nagród podczas imprez powiatowych, wojewódzkich i ogólnopolskich.

KLUB ZAKŁADOWY DZBR „RENIFER”
Przy tym klubie od lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku działały zespoły muzyczne:
- gitarowy pod kierunkiem T. Staręgi (25 osób),
- mandolinistów E. Łaby (20 członków),
- zespół wokalno-muzyczny,
- grupa akordeonistów (30 osób) pod kierunkiem E. Łaby i T. Staręgi.
Z zespołami współpracowali: B. Stelmaszewski i Z. Reczuch.

KLUB ZAKŁADÓW ELEKTROTECHNIKI MOTORYZACYJNEJ
W latach 1952-1954 istniał Chór Mieszany ZWEM pod kierownictwem T. Pisarskiego. Liczył on od 60 do 80 osób, zespołowi akompaniował R. Miller. W 1953 r. chór wyróżniono na wojewódzkim przeglądzie zespołów związkowych we Wrocławiu.

MIĘDZYZAKŁADOWY DOM KULTURY „BOLKO”
W 1954 r. Z. Potoczny zorganizował chór, który zwyciężył w powiatowych eliminacjach amatorskich. Od 1956 r. chór prowadził J. Kierasiński. Zespół występował w mieście oraz na wsiach powiatu świdnickiego. W jego repertuarze znajdowały się utwory St. Moniuszki oraz pieśni radzieckie i ludowe. Chór istniał do 1958 r.
Przy Domu Kultury „Bolko” w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku działało wiele zespołów muzycznych:
 „Wokarytm” - powstał w 1962 r. Był to pięcioosobowy zespół prowadzony przez E. Łabę (saksofon, gitara, akordeon, kontrabas, perkusja),
 „Fasolki” - żeńska grupa instrumentalna z wokalistkami (M. Załęska i M. Katz),
 „Piccolo” - młodzieżowy zespół muzyczny,
 „Pagaje” - zespół wokalno-instrumentalny prowadzony przez E. Łabę,
 „Kolokwium” - sześcioosobowa grupa muzyczno-wokalna specjalizująca się w repertuarze greckim,
 „Takt” i „Bezimienni” - zespoły A. Przyłęckiego,
 „Niezapominajki” - żeński zespół wokalny Z. Strzeleckiego,
 Zespół gitarowo-akordeonowy A. Salabury (występował z melodiami ludowymi, piosenkami radzieckimi i młodzieżowymi). Współpracował z grupą taneczną „Balerynki”,
 oraz zespoły „30-98”, „Sugestie” i inne.

MIEJSKI TEATR MUZYCZNY
W 1956 r. podjęto próbę odnowienia tradycji teatralnej, w związku z tym powstał komitet organizacyjny przyszłego Miejskiego Teatru Muzycznego. W 1957 r. miała miejsce pierwsza premiera, był to wodewil „Białe fartuszki” na podstawie sztuki K. Krumłowskiego, w reżyserii F. Jarzyny i choreografii S. Krzyżanowskiej. Orkiestrą dyrygował F. Szkudlarek i A. Lubicz. Sztukę tą wystawiono 10 razy. W 1958 r. zaprezentowano „Romans z wodewilu” Krzemińskiego. Reżyserował F. Jarzyna, scenografię zaprojektowała B. Gutekunst z Wrocławia. Orkiestrę prowadził A. Lubicz. Obyło się 8 przedstawień. Ze względu na przebudowę teatru oraz brak siedziby Teatr Muzyczny zakończył działalność.

NEUES DEUTSCHLAND
W 1950 r. E. Peterek (Niemiec) założył w Świdnicy zespół operetkowy „Neues Deutschland” (Nowe Niemcy). Zespół ten składał się z artystów amatorów narodowości niemieckiej i kilku Polaków, posiadał również własną orkiestrę. Widzowie oglądali fragmenty operetek śpiewanych po niemiecku oraz występy baletowe. Przedstawienia odbywały się w Świdnicy, Wałbrzychu i innych miastach Dolnego Śląska. Zespół działał do 1958 r.

ORKIESTRA DĘTA PRZY ZAKŁADACH WYTWÓRCZYCH APARATURY POMIAROWEJ
W 1949 r. orkiestra ta debiutowała w pochodzie pierwszomajowym. Brała ona udział w obchodach świąt państwowych (później i kościelnych), uroczystościach zakładowych, dożynkach, festynach, akademiach oraz zabawach ludowych. Zespół prowadzili kapelmistrzowie: Sokołowski do 1951 r., Janusz do 1952 r., Dull do 1955 r., Szczygłowski do 1958 r., T. Bednarczuk do 1964 r., H. Rybarczyk do 1983 r. i Z. Natanek do 1994 r. W repertuarze orkiestry były marsze, hymny, melodie taneczne i ludowe, a także utwory znanych kompozytorów. Jej skład wahał się od 40 do 60 osób. Zespół zlikwidowano w 1994 r.

ORKIESTRA DĘTA PRZY FABRYCE WAGONÓW „ŚWIDNICA”
Powstała w kwietniu 1947 r. orkiestra (wówczas jeszcze przy Zakładach Naprawczych Wagonów PKP). Założycielem i pierwszym jej kapelmistrzem był J. Medyński (do 1949 r.). Później kierowali nią: F. Szkudlarek, Z. Natanek, J. Natanek, B. Wilczyński i J. Zemler. Zespół liczył ok. 30 muzyków. Orkiestra posiada w swoim repertuarze około 100 utworów (marsze, hymny państwowe, utwory taneczne, standardy muzyki rozrywkowej, muzyka poważna). Występowała w pochodach pierwszomajowych, akademiach, manifestacjach, akcjach wyborczych. Uświetniała uroczystości państwowe, miejskie i kościelne. Orkiestra występowała w wielu miejscowościach polskich i za granicą.

PAŃSTWOWA SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA IM. L. RÓŻYCKIEGO
Dnia 13 sierpnia 1945 r. powstała w Świdnicy Szkoła Muzyczna (była wówczas placówką prywatną), 1 września 1945 r. w budynku przy ul. Kościelnej 15 rozpoczęło w niej naukę 10 uczniów. Uczyli się oni pod kierunkiem E. Bartelmus, B. Lesieckiej i W. Skawiny śpiewu oraz gry na skrzypcach, fortepianie i akordeonie. W 1952 r. szkole przydzielono nowy budynek (Rynek 4), zaś w 1953 r. nastąpiło jej upaństwowienie i otrzymała wówczas nazwę Państwowej Szkoły Muzycznej.
W maju 1980 r. Szkole nadano imię Lubomira Różyckiego. W latach 1982-1988 działała w jej siedzibie Filia Zespołu Szkół Muzycznych w Wałbrzychu II stopnia. W 1991 r. Szkoła otrzymała budynek po Komitecie Miejskim PZPR przy al. Niepodległości 11.
Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. L. Różyckiego w Świdnicy kształci, w cyklu sześcioletnim i czteroletnim, w klasach: fortepianu, akordeonu, skrzypiec, wiolonczeli, gitary, fletu, perkusji, klarnetu i saksofonu (od 1998 r.) oraz trąbki (od 2000 r.). Szkoła znana jest z publicznych koncertów uczniów, absolwentów i nauczycieli. Występowali oni w jej gmachu, w świdnickiej sali teatralnej, w radiu oraz w różnych placówkach na terenie kraju i za granicą. Jej uczniami byli m.in.:
M. Dyżewski - były rektor Akademii Muzycznej we Wrocławiu,
K. Gaertner - słynna kompozytorka,
J. Paduch - solistka Reprezentacyjnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego,
L. Kasprzycka i E. Gawur - występowały w Zespole Pieśni i Tańca „Mazowsze”.
Dyrektorami PSM byli: W. Skawina (1945-1955), M. Krasicka (1955-1969), E. Mirecki (1969-1976), P. Wąsik (1976-1977), B. Lipińska (1977-1991), J. Adamowicz (1991-1997), T. Kościukiewicz (od 1997 do chwili obecnej).

PAŃSTWOWY TEATR W ŚWIDNICY
Państwowy Teatr w Świdnicy działał w latach 1945-1952. Początkowo był teatrem amatorskim, a od 1947 r. zawodowym. Podczas siedmioletniego funkcjonowania w teatrze odbyło się 80 premier. Repertuar był zróżnicowany, od spektakli rewiowych i komediowych po klasykę polską i światową. Już 13 października 1945 r. na deskach świdnickiego teatru polski artysta W. Skawina wykonał pierwszy koncert - recital skrzypcowy. W teatrze 10 listopada 1945 r. odbyła się pierwsza premiera – spektakl rewiowy pt. „Szaberek, szabereczek”. Przy teatrze funkcjonowała orkiestra.

RODZINA NATANKÓW
Pasja muzyczna, talent i zamiłowanie do muzyki W. Natanka oraz jego dziewięcioro dzieci były początkiem powstania rodzinnego zespołu, który prezentował muzykę ludową. Natankowie grali także w Zakładowej Orkiestrze Dętej Fabryki Wagonów „Świdnica” oraz publicznie występowali w Świdnicy (po raz pierwszy w 1975 r.). Występowali przy różnych okazjach w sali teatralnej, w czasie „Dni Świdnicy” oraz podczas rozmaitych rocznic i świąt. Patronat nad zespołem objęło „Słowo Polskie”. Natankowie kwestowali na cele charytatywne i kulturalne. Zespół występował w programach Telewizji Polskiej i w audycjach radiowych. W 1990 r. orkiestra zaniechała publicznej działalności.

SPOŁECZNE OGNISKO MUZYCZNE
Założycielem Społecznego Ogniska Muzycznego był F. Wąsowicz. Miało ono siedzibę przy ul. Jagiellońskiej 5-7. Prowadzono w nim zajęcia z teorii oraz uczono gry na skrzypcach, fortepianie i akordeonie, powstała również klasa śpiewu. Nauczycielami byli: F. Połowcarz, B. Janczarski, Z. Strzelecki, K. Germak, B. Lipińska, Z. Reczuch, J. Górski, Cz. Łuba, B. Zajączkowska, K. Bajorek, E. Greszta. Ognisko po 1979 r. miało problemy lokalowe, ponieważ budynek przy ul. Jagiellońskiej groził katastrofą budowlaną. Część zajęć prowadzono w MDK i PSM oraz w Żarowie, Jaworzynie Śląskiej i Lutomi. Następnie przez kilka lat placówka miała siedzibę przy ul. Grodzkiej. W 1991 r. ognisko muzyczne zostaje przeniesione wraz ze Szkołą Muzyczną do budynku przy al. Niepodległości. Dyrektorem Szkoły Muzycznej oraz ogniska zostaje J. Adamowicz. Kłopoty finansowe doprowadzają do rozwiązania 1 września 1992 r. Społecznego Ogniska Muzycznego. W jego miejsce powstaje prywatne Ognisko Muzyczne „Gama”. Właścicielem i dyrektorem został wieloletni nauczyciel ogniska - J. Górski. W skład kadry pedagogicznej wchodzą: K. Germak, B. Lipińska, D. Zoń, K. Bajorek, N. Bajorek, B. Zegarłowska, M. Jabłoński, B. Bandkowska. Uczniowie Ogniska Muzycznego „Gama” odnieśli szereg sukcesów w Polsce i za granicą. Występowali w konkursach, na koncertach oraz w programach telewizyjnych.

ŚRODOWISKO GRECKIE
Od 1951 r. w Świdnicy zamieszkiwali Grecy. W latach sześćdziesiątych XX w. rozwinęli aktywną działalność kulturalną. Powstały wówczas zespoły muzyczne: „Orfeusz”„Aris” i „Ksasteria” (dwa ostatnie działały przy Świdnickim Ośrodku Kultury). W 1971 r. założono zespół „Hades”, w skład którego wchodził żeński sekstet wokalny i 5 instrumentalistów, który był prowadzony przez I. Gieorgiadisa. W repertuarze zespołu były greckie melodie ludowe, popularne piosenki polskie i angielskie oraz własne kompozycje.

ŚWIDNICKA ORKIESTRA SYMFONICZNA
W 1963 r. utworzono pod dyrekcją E. Mireckiego Świdnicką Orkiestrę Symfoniczną. Pierwszy koncert odbył się 8 marca 1964 r. z okazji Dnia Kobiet, solistką była wówczas K. Germak. W skład orkiestry wchodzili muzycy grający na: skrzypcach, wiolonczelach, kontrabasach, flecie, oboju, klarnetach, trąbkach, waltorniach, puzonie i fortepianie. Grali amatorzy oraz absolwenci i uczniowie PSM. W repertuarze były utwory m.in. F. Szuberta, P. Mascagniego, I. Dunajewskiego oraz tańce ludowe i pieśni rewolucyjne. Z okazji różnych rocznic i akademii odbyło się 13 koncertów. W 1966 r. orkiestra zakończyła działalność.

ŚWIDNICKA ORKIESTRA KAMERALNA „SINFONIETTA”
W latach 90. W. Szczepanik nawiązała kontakt z egipskim muzykiem A. Benyaminem w celu zorganizowania świdnickiej orkiestry kameralnej. Inauguracyjny koncert Świdnickiej Orkiestry Kameralnej „Sinfonietta” odbył się 9 grudnia 1995 r. Zespół tworzyło 16 instrumentalistów, grających na skrzypcach, altówkach, wiolonczelach oraz kontrabasie. W repertuarze orkiestry były utwory: S. Barbera, B. Brittena, J. Sraussa, G. Bizeta, J. Brahmsa, W. A. Mozarta, Wł. Żyliny. Wydawało się, że orkiestra ma dobre perspektywy rozwoju, jednak w krótkim czasie zespół się rozwiązał.

ŚWIDNICKI OŚRODEK KULTURY
W 1945 r. przy ul. Jagiellońskiej powstał Dom Kultury, został on przekształcony w Powiatowy Dom Kultury i funkcjonował do 1954 r. W 1963 r. powołano Powiatowy Ośrodek Metodyczno-Instruktażowy w Świdnicy z siedzibą w Witoszowie Dolnym. 1 stycznia 1970 r. utworzono Świdnicki Ośrodek Kultury. Od początku istnienia ŚOK gromadził młodzież zainteresowaną muzyką. Na początku lat 70. Z. Zalewski zainicjował cykl młodzieżowych koncertów „Jazz-rock”. W 1976 r. odbył się konkurs premierowy pt. „Gwiazdy nad Świdnicą” (w reżyserii F. Jarzyny, chór prowadziła J. Jarzyna). W latach 70. odbywały się Festiwale Orkiestr Dętych. W sali teatralnej Świdnickiego Ośrodka Kultury występowały znane polskie zespoły młodzieżowe, odbywały się też koncerty symfoniczne - wykonywano dzieła kompozytorów polskich z różnych epok oraz kolędy i pastorałki. Wykonawcami byli studenci PWSM, Orkiestra Syfoniczna PWSM, chór „Cantores Minores Wratislawienses, Chór Dziecięcy Polskiego Radia, laureaci międzynarodowych konkursów (np. skrzypek S. Czermak i śpiewacy: T. Prochowski i I. Torbus). Dyrygowali: E. Kajdasz, J. Zabłocki i T. Zathey. Gościnnie w Klubie Fabryki Wagonów wykładowcy i studenci PWSM realizowali cykle kameralne: „Poznajemy instrumenty muzyczne”, „Wieczory muzyki akordeonowej, arii, pieśni i poezji”, „Sylwetki sławnych kompozytorów”, „Muzyka różnych narodów”. W latach 90. wyróżniły się grupy: „Grin” i „Hellpless”(założony w 1997 r. przez W. Olbińskiego i M. Wilka). Od 2000 r. istnieje zespół „Habit”, założony przez uczniów II LO. Od 1 czerwca 1991 r. odbywa się Festiwal Piosenki Przedszkolnej z udziałem dzieci w wieku od 3 do 6 lat. W związku z zainteresowaniem muzyką popularną minionych dziesięcioleci, dzięki inicjatywie P. Hurlak, powstał w 1998 r. Festiwal Polskiej Piosenki „Remedium Beat”. Z inicjatywy instruktora P. Mazurkiewicza kilkakrotnie odbył się Muzyczny Koktajl „Truskawka” (był on poświęcony muzyce popularnej i młodzieżowej) oraz odbywała się „Bluesmania”. Zainicjowane w 1995 r. przez A. Janickiego „Świdnickie Międzynarodowe Noce Jazzowe” gromadzą największe sławy jazzu polskiego i zagranicznego. W latach 80. zapoczątkowano trwające do dzisiaj „Świdnickie Dni Muzyki Kameralnej”. W chwili obecnej spośród imprez muzycznych organizowanych przez ŚOK na szczególną uwagę zasługują: „Świdnicki Festiwal Gitarowy”, „Świdnicka Opera Kameralna” oraz „Festiwal Bachowski”.

ŚWIDNICKIE DNI MUZYKI KAMERALNEJ
Świdnickie Dni Muzyki Kameralnej zainicjowano w 1984 r. Jest to wydarzenie kulturalne przeznaczone dla miłośników muzyki dawnej i klasycznej. Głównym organizatorem jest Świdnicki Ośrodek Kultury. Koncerty odbywają się w Kościele Pokoju oraz w innych świdnickich świątyniach. Kierownikami artystycznymi tej imprezy byli: Z. Pawlicki, K. Kościukiewicz, S. Góra oraz J. T. Adamus (obecnie). Podczas Dni Muzyki Kameralnej zaprezentowało się wielu wybitnych wykonawców, dyrygentów, instrumentalistów i śpiewaków z Polski i Europy.

ŚWIDNICKIE NOCE JAZZOWE
Ten międzynarodowy festiwal powstał w 1995 r. przy Świdnickim Ośrodku Kultury, jego pomysłodawcą był A. Janicki. Świdnickie Noce Jazzowe stały się jednym z najbardziej atrakcyjnych wydarzeń w regionie, przyjeżdżają na nie miłośnicy jazzu z wielu miejscowości. W programie festiwalu znajdują się występy muzyków reprezentujących wszystkie ważniejsze odmiany twórczości jazzowej: jazz tradycyjny, free jazz, etnic jazz, hard bop, fusion, gospel, blues etc.

ŚWIDNICKIE PRZEGLĄDY ZESPOŁÓW KOLĘDNICZYCH
Organizatorką powstałego w 1993 r. przeglądu jest K. Marcińczak-Momot. Impreza ta stała się stałym elementem świdnickiego życia kulturalnego dzieci i młodzieży. Odbywa się w Świdnickim Ośrodku Kultury. W przeglądzie występują zespoły z przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów, liceów, szkół zawodowych oraz z parafii, stowarzyszeń i fundacji. Występowały też zespoły reprezentujące Młodzieżowy Dom Kultury w Świdnicy oraz z innych gmin z terenu dawnego województwa wałbrzyskiego i wrocławskiego.

TEATR „KROTOCHWILA”
Po zlikwidowaniu w 1952 r. Państwowego Teatru w Świdnicy, pragnieniem świdniczan było reakM.Kozar-Słobódzkitywowanie miejscowego życia teatralnego. Podjęto próbę utworzenia sceny literacko-muzycznej i już w 1952 r. powstał „Teatr Krotochwila”, którego artystyczne kierownictwo tworzyli: F. Jarzyna - ostatni dyrektor teatru, W. Jędrkiewicz - poeta, T. Starostecki - prozaik, M. Kozar - Słobódzki - kompozytor. W 1954 r. odbyła się premiera wodewilu pt. „Krotochwilę czas zacząć”. Wykonawcami byli: A. Gwoźdź, St. Klimowicz, Z. Zając, B. Stelmaszewski, D. Wołczko, St. Wołczko, A. Wowro (tworząca z B. Stelmaszewskim duet taneczny). Akompaniowała zespołowi H. Prostak. Większość prezentowanych w programie utworów muzycznych było autorstwa M. Kozara - Słobódzkiego, teksty piosenek, np. „Piosenka świdnicka” czy „Walczyk dolnośląski” W. Jędrkiewicza. Odbyło się kilkanaście przedstawień, ale po kilku miesiącach zespół przestał istnieć.

VIATORI
Zespół muzyczno-instrumentalno-wokalny Viatori (nazwa pochodzi z łac. „viatori” - wędrowcy) nawiązuje do tradycji chrześcijańskich. W zespole tym dominują gitary, wzbogacane o flet, saksofon lub skrzypce. Autorem muzyki i słów, prawie wszystkich kompozycji, instrumentalistą i wykonawcą partii wokalnych jest R. Fidler. Menedżerem oraz wokalistą był ks. J. Włostowski, który w latach 1993-1994 organizował Wielkie Majówki w świdnickim amfiteatrze. Zespół występuje na festiwalach w różnych miejscowościach w Polsce i za granicą. Zespół Viatori grał i śpiewał w Polskim Radiu we Wrocławiu.

ZAKŁADOWY DOM KULTURY ZAKŁADÓW WYTWÓRCZYCH APARATURY PRECYZYJNEJ
Przy Fabryce Liczników i Zegarów Elektrycznych (obecnej FAP „Pafal” S.A.) działała świetlica, w której już 1946 r. istniał zespół jazzowy, a od 1947 r. również chór. W Zakładowym Domu Kultury działały także zespoły akordeonistów i mandolinistów. W latach 1961-1967 przy tej placówce działał zespół taneczny prowadzony przez P. Szmid, który występował wraz z Chórem „Hejnał”. W latach 60. występowały tu popularne polskie zespoły młodzieżowe: „Niebiesko-Czarni”, „Filipinki”, „Czerwone Gitary” oraz E. Bem, S. Kozłowska, J. Gniatkowski. Warto dodać, że występował tu również chór „Cantores Minores Vratislavienses” pod dyrekcją E. Kajdasza i muzycy z Filharmonii Wałbrzyskiej.

ZESPÓŁ INTEGRACYJNY „SERDUSZKA”
W 1993 r. z inicjatywy prezesa Stowarzyszenia Przyjaciół Dzieci Chorych „Serce” M. Michalaka powstał zespół wokalno-taneczny „Serduszka”. Choreografami zespołu byli M. i W. Skiślewiczowie, następnie A. Trzeciak i L. Szmid. Nad poziomem wokalnym czuwają K. i M. Banaszczykowie. Zespół bierze udział w różnych akcjach charytatywnych w miastach na terenie Polski oraz za granicą, występował też w programach telewizyjnych. W 2000 r. ukazała się płyta kompaktowa zespołu pt. „Kula serc”, teksty do niej napisał M. Michalak.

ZESPÓŁ „ITD”
Zespół „ITD” został założony przez braci M. i T. Matuszków (grających na gitarach), do nich dołączył P. Bienias (perkusja) i Z. Zalewski (śpiew, instrumenty klawiszowe, flet). Zespół początkowo nosił nazwę „The Happy Boys”. Działał od 1967 r. przy Szkole Podstawowej nr 5, jego kierownikiem jego był M. Glabus. W 1967 r. zapożyczono nazwę „itd” od studenckiego tygodnika ukazującego się pod tym tytułem, który patronował grupie. W 1971 r. większość muzyków wyemigrowała i po krótkim czasie grupa przestała istnieć.

ZESPÓŁ PIEŚNI I TAŃCA „JUBILAT’
Zespół artystyczny „Jubilat” (pierwotna nazwa „Bufor” nie przyjęła się), powstał w 1975 r. przy Fabryce Wagonów „Świdnica”. Z. Rajkowska (choreograf) i M. Rajkowski (dyrygent), przy współudziale pedagoga M. Drabent, przygotowali program rewiowy pt. „Od menueta do rock and rolla”. Premiera miała miejsce w sali teatralnej ŚOK, jako solista wystąpił T. Reczuch, który śpiewał „Znasz-li ten kraj” S. Moniuszki i kuplety J. Straussa. W tym czasie zrezygnowano z własnej orkiestry i przez kilka lat stosowano playback. W 1978 r. zespół uzyskał weryfikację Ministerstwa Kultury i Sztuki na występy zagraniczne. W 1981 r. „Jubilat” został przejęty przez Świdnicki Ośrodek Kultury. Choreografem została B. Liber, zaś kierownikiem muzycznym Zb. Koperski, akompaniament przejął Zb. Strzelecki, natomiast stroną wokalną zajął się St. Badzioch. W tym okresie porzucono playback i utworzono własną kapelę. Od 1986 r. choreografem i kierownikiem artystycznym „Jubilata” zostaje L. Szmid, nad śpiewem czuwała H. Raszkiewicz, później K. Banaszczyk. Zespół gościł wielokrotnie na festiwalach w Polsce i zagranicą. Aktualnie z L. Szmidem współpracuje jako kierownik kapeli, aranżer, akompaniator i instruktor wokalny M. Grenda oraz K. Gołąbek, T. Kołodziejczyk, K. Lisowski, D. Nowak, Z. Sałata, S. Sroka, A. Trzeciak, U. Zagajewska.


ZESPÓŁ TAŃCA NARODOWEGO I ESTRADOWEGO „KRĄG”
W 1975 r. z inicjatywy dyrektora Świdnickiego Ośrodka Kultury M. Cichonia i Towarzystwa Regionalnego Ziemi Świdnickiej powstał zespół „Świdnica”, prowadzenie jego powierzono M. Skiślewicz. W następnym roku odbył się z, udziałem orkiestr, chóru i tancerzy, koncert premierowy pt. „Gwiazdy nad Świdnicą”. Z tego wydarzenia kulturalnego wyłoniła się grupa taneczna, która przyjęła nazwę „Krąg” - funkcjonuje ona nadal przy ŚOK (do dnia dzisiejszego występowało w nim około tysiąca osób). Zespół obejmuje dwie kategorie taneczne: narodowe tańce polskie oraz tańce estradowe. Kierownikiem artystycznym, reżyserem i choreografem jest M. Skiślewicz, która współpracuje z synem Wojciechem. Jako akompaniatorzy występowali: J. Hazubski, W. Janulewicz i Z. Strzelecki, konferansjerką zajmowała się B. Kuźma. Z wielkim powodzeniem „Krąg” występował w Polsce i za granicą.

ŻYCIE KULTURALNE MNIEJSZOŚCI ŻYDOWSKIEJ
W latach 1945-1950 przy bursie, przeznaczonej dla młodzieży żydowskiej, działała orkiestra, kilkunastoosobowy zespół dramatyczny oraz chór (pod kierunkiem Liberson-Szwarcowej). W 1951 r. powstał Chór Ludowy im. M. Giebirtyka prowadzony przez Z. Kluczkowskiego (liczył 60 osób). W jego repertuarze były utwory polskie, rosyjskie i hebrajskie. Chór występował w Świdnicy, Wrocławiu, Żarowie, Świebodzicach, Strzegomiu, Dzierżoniowie oraz w innych miastach. W latach 1963-1966 działał 26 osobowy zespół taneczny prowadzony przez M. Skiślewicz oraz 24 osobowy zespół mandolinistów kierowany przez instruktora Raji. Jednym z najbardziej z uzdolnionych muzyków był M. Lazar, po wyjeździe w 1968 r. z Polski rozpoczął karierę w Amsterdamie.


ZESPOŁY MUZYCZNE DZIAŁAJĄCE W LATACH 1945 – 2005
W ŚWIDNICKICH SZKOŁACH

I Liceum Ogólnokształcące im. J. Kasprowicza – chór,
II Liceum Ogólnokształcące – chór oraz orkiestra utworzona z uczniów uczęszczających do Szkoły Muzycznej,
Liceum Pedagogiczne - chór, orkiestra,
Studium Wychowawczyń Przedszkoli – chór,
III Liceum Ogólnokształcące im. M. Skłodowskiej-Curie – chór „Prima Voce”,
Zespół Szkół Budowlano-Elektrycznych im. Jana III Sobieskiego - chór, zespół instrumentalno – akordeonowy,
Zespół Szkól Ekonomicznych im. W. Stysia – chór,
Zespół Szkół Mechanicznych – orkiestra dęta,
Zespół Szkół Hotelarsko-Turystycznych –
Gimnazjum nr 1 – zespół wokalny,
Gimnazjum nr 2 – chór,
Gimnazjum nr 3 – zespół wokalny,
Gimnazjum nr 4 – zespół wokalny,
Szkoła Podstawowa nr 1 – chór, zespół „Pieśni i tańca”,
Szkoła Podstawowa nr 2 –
Szkoła Podstawowa nr 3 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 4 – chór, zespół „Pieśni i ruchu”, zespół wokalny,
Szkoła Podstawowa nr 5 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 6 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 7 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 8 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 9 – zespół wokalny,
Szkoła Podstawowa nr 10 – chór, zespół artystyczny,
Szkoła Podstawowa nr 11 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 12 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 13 – chór,
Szkoła Podstawowa nr 15 – zespół „Pieśni i tańca”,
Szkoła Podstawowa nr 16 – zespół „Pieśni i ruchu”

* W tekście podaje się obecne nazwy ulic

        Tekst: Agnieszka Dudzińska, Jadwiga Makota